Chuyên mục
Khám phá nội dung theo từng chủ đề
Niên đại là gì và cách ghi
Niên đại tuyệt đối và tương đối; cách ghi TCN, CN, “trước hiện tại” (BP, mốc 1950), nghìn năm, triệu năm; sai số “± 50 năm” đọc thế nào; độ tin cậy, mẫu và bối cảnh; vì sao báo chí hay viết sai niên đại; từ vựng: thế kỷ, thiên niên kỷ, sơ kỳ – trung kỳ – hậu kỳ.
10 bài viếtLịch pháp và quy đổi năm
Lịch Julius và lịch Gregory (cải cách 1582, các nước đổi lịch ở thời điểm khác nhau); không có năm 0; lịch Hồi giáo, lịch Do Thái, lịch Phật như HỆ ĐẾM; âm dương lịch Việt Nam lệch Trung Quốc ở một số năm; quy đổi ngày tháng âm lịch xưa sang dương lịch; vì sao ngày sinh danh nhân có hai cách ghi.
10 bài viếtĐịnh tuổi bằng đồng hồ phóng xạ
Carbon-14: nguyên lý, chu kỳ bán rã khoảng 5.730 năm, giới hạn khoảng 50.000 năm, hiệu chỉnh bằng đường cong chuẩn; kali–argon, argon–argon, urani–chì cho đá rất cổ; phát quang nhiệt (TL) và phát quang kích thích quang học (OSL) cho gốm, trầm tích; chọn mẫu, nhiễm bẩn, sai số; vì sao không thể định tuổi carbon cho khủng long.
10 bài viếtĐịa tầng và định tuổi tương đối
Nguyên lý chồng chất, nguyên lý cắt ngang; hố khai quật và lớp văn hoá; xếp kiểu dáng đồ gốm, công cụ theo thời gian (loại hình học, xếp chuỗi); hoá thạch chỉ thị; kết hợp định tuổi tương đối với tuyệt đối; khi lớp đất bị xáo trộn (hang động, mộ táng, lũ).
10 bài viết
Vòng cây, lõi băng và trầm tích phân lớp
Niên đại vòng cây: đếm, ghép chuỗi, đối chiếu năm khô – ướt; lõi băng Nam Cực, Greenland: lớp năm, bọt khí cổ; trầm tích hồ phân lớp theo năm; san hô, thạch nhũ; những “kho lưu trữ khí hậu” này giúp định niên đại và dựng lại khí hậu quá khứ; vòng cây ở Việt Nam (pơ mu, thông) như hướng nghiên cứu.
10 bài viếtThang thời gian địa chất
Tuổi Trái Đất khoảng 4,54 tỷ năm và cách biết; liên đại, đại, kỷ, thế; ranh giới kỷ được đánh dấu bằng gì (các “đinh vàng” GSSP); các cuộc đại tuyệt chủng; tranh luận về “thế Nhân sinh” (Anthropocene); đá cổ nhất ở Việt Nam (nói chung, theo tài liệu địa chất phổ thông); đọc bảng thang địa chất trong sách Địa lí.
10 bài viếtNiên đại khảo cổ ở Việt Nam
Văn hoá Sơn Vi, Hoà Bình, Bắc Sơn, Phùng Nguyên – Đồng Đậu – Gò Mun – Đông Sơn, Sa Huỳnh, Óc Eo: mỗi nền văn hoá được định niên đại bằng cách nào, khoảng thời gian phổ biến, vì sao con số sửa đổi qua các lần khai quật; trống đồng định niên đại thế nào; đọc nhãn niên đại trong bảo tàng.
10 bài viếtXác định niên đại văn bản và hiện vật
Giấy (dó, giấy công nghiệp), mực, con dấu, kiểu chữ; gốm sứ: men, xương gốm, hiệu đề đáy; kim loại: hợp kim, gỉ; kiến trúc gỗ: kiểu kết cấu, dấu tu sửa; đồ giả cổ làm thế nào và phương pháp khoa học phát hiện; giới hạn của “nhìn bằng mắt” và khi nào cần phòng thí nghiệm.
10 bài viếtNiên biểu đồng đại Việt Nam – thế giới
Đọc niên biểu, đặt hai dòng sự kiện song song: khi Lý Công Uẩn dời đô (1010) thế giới ra sao, thời Đông Sơn thì Địa Trung Hải có gì; công nguyên, thế kỷ đổi thế nào; những mốc đồng đại thú vị; cách tự làm niên biểu đồng đại cho bài học; lỗi hay gặp khi so sánh “cùng thời”.
10 bài viếtNgộ nhận về thời gian sâu
Người và khủng long không sống cùng thời; Cleopatra sống gần thời nay hơn thời xây kim tự tháp Giza; “đá triệu năm” bán ở chợ; “cổ vật 3.000 năm” trên mạng; cảm nhận thời gian sâu bằng mô hình (một năm lịch Trái Đất, cuộn giấy dài); vì sao não người khó hình dung triệu năm; dạy học sinh về thang thời gian.
10 bài viết